I am raw

Nog tot 17 januari kun je in het MuHKA in Antwerpen Bruises and Lustre van Otobong Nkanga bezoeken. In deze tentoonstelling toont de Nigeriaanse kunstenares welke schadelijke effecten het delven van mineralen heeft op mens en milieu, maar door edelstenen in haar kunstwerken te verwerken laat ze ook zien welke aantrekkingskracht deze kostbare grondstoffen op ons uitoefenen.

Bruises and Lustre bevindt zich op het gelijkvloers van het MuHKA, in een ruime en lichte zaal. De kunstwerken zijn verdeeld in een parcours waarbij schilder-, weef- en installatiekunst elkaar afwisselen, al kan de toeschouwer ook vrij rondlopen. Doordat er veel ruimte is tussen de kunstwerken, is de zaal zeer geschikt voor een klasbezoek waarbij kinderen in groepjes opdrachten maken rond de afzonderlijke kunstwerken.

Ondanks het gebruik van mixed media is er een duidelijke samenhang tussen de verschillende werken. De tekeningen en wandtapijten bevatten een aantal terugkerende elementen: touwen, naalden, barsten, aardklompen, vertakkingen, vlekken, in stukken gehakte lichamen en ledematen, … Ze roepen diverse associaties op bij de kijker: boren naar olie, de uitputting van het landschap, van poppenspelers en marionetten, mens en machine, oorlog, …

De tekeningen zijn geschilderd in acrylverf. Nkanga gebruikt aardse tinten (groen, bruin, beige, turkoois, lichtroze), met hier en daar een kleuraccent (oranje, paars). Ze heeft ervoor gekozen de verf te mengen op de hoek van haar papier. Zo blijft er een link bestaan tussen het oorspronkelijke materiaal en de verwerking daarvan in een tekening. De tekeningen zijn gestructureerd in een atoomstructuur, alles staat met elkaar in verbinding. Toch tonen haar werken tegelijk het spijten van landschap (barsten, aardklompen) en mens (touwtrekken). De strakke vormen (naalden, cirkels, robotachtige armen) contrasteren met de grillige vormen van het landschap (vlekvormen, kristalstructuur) en geven zo het contrast weer tussen industrie en natuur. We zien deze vormen ook terug in haar sculptuur Solid Maneuvers (2015), bestaande uit landschappen die steunen op naalden. Het sculptuur is bezaaid met zoutkristallen en snippers bladgoud, waardoor opnieuw een contrast ontstaat, ditmaal in de textuur: de grilligheid van de mineralen in hun pure vorm botst met de strakke vormgeving van een afgewerkt product. Op een gelijkaardige manier contrasteren de tekeningen, die vrij gepolijst zijn door een gebrek aan schaduwen, met de wandtapijten. De zachte textuur van het garen roept associaties op met Afrika, vooral in The Weight of Scars (2015), waar twee reusachtige figuren touwtrekken tegen de achtergrond van wat een landkaart lijkt. Het tapijt is geweven in donkerblauw, met oranje kleuraccenten. In het garen is een glinsterende stof verwerkt, waardoor de associatie met een sterrenhemel niet ver weg is. Het maakt het kunstwerk wijds, zeker omdat dit een uitvergrote versie is van de eerder gemaakte tekening Crisis (2009). Dit benadrukt de schaal waarop de mineralenproblematiek zich afspeelt.

The Weight of Scars is een van de kunstwerken die mij het meest geraakt hebben, waarschijnlijk omdat het aanvoelt als een culminatie van de problematiek die al werd aangekaart in de tekeningen. Het kijken naar het tapijt voelde voor mij een beetje als een panorama: een sterrenhemel boven een uitgestrekt landschap, waar twee reuzen vechten om wie het kapot mag maken. Het andere kunstwerk dat mij enorm geraakt heeft, is In Pursuit of Bling (2014). Deze installatie bestaat uit een dubbel wandtapijt en enkele toontafels, die opnieuw allemaal met elkaar zijn verbonden in een cluster. Er worden mineralen getoond in hun ruwe vorm, maar ook als verwerkt product (bijvoorbeeld een doos met make-uppoeder) en er wordt een duidelijker link gelegd naar de sociale context (de mijn van Tsumeb in Namibië). Het mooiste in deze installatie vond ik echter de videokunst. Twee schermen tonen hoe Nkanga een performance uitvoert met ruwe mineralen. In de eerste video voert ze een soort ritueel uit, dat doet denken aan een Afrikaanse medicijnvrouw: ze wrijft met edelstenen over haar armen, strooit goudpoeder over haar lichaam, houdt een dunne strook flikkerend mineraal voor haar gezicht. Op de tweede video zien we Nkanga in Berlijn. Ze staat met haar rug naar de camera en draagt een soort heksenmuts van onbewerkt turkoois, terwijl ze staart naar een kerk met toren van hetzelfde materiaal. De vorm en kleur corresponderen, maar in het gedicht dat Nkanga voordraagt, benadrukt ze het contrast tussen beide. Een terugkerende zin in haar performance is ‘I am raw’. Doordat deze woorden worden uitgesproken door een Afrikaanse vrouw in een westerse grootstad, legde ik als toeschouwer ineens de link met de sociale problematiek van immigratie en ontheemding. Met taal voegt Nkanga een nieuwe dimensie toe aan haar tentoonstelling, zowel qua vorm als inhoud, en dat vind ik magnifiek gedaan.

Curator Nav Haq vertelde mij dat Nkanga ook enkele live performances geeft tijdens de tentoonstelling. Deze vinden plaats op het grote vloertapijt, From Where I Stand (2015). Ik ben benieuwd of Nkanga ook aan dit kunstwerk een nieuwe dimensie kan toevoegen met haar spoken word kunst, want ik vond deze grote stoffen edelsteen een beetje een teleurstelling. De brochure noemt het ‘een plek voor bezinning’, maar daarvoor vind ik het kunstwerk te vaag. Het blijft voor mij letterlijk en figuurlijk een zwarte vlek. In het midden is een grote draaischijf, maar wat daarvan precies de functie is blijft ongewis. Het is ook niet goed zichtbaar, aangezien we het tapijt niet mogen betreden en er een grote pilaar in het zicht staat.

Ik denk dat het een uitdaging is om rond deze tentoonstelling met kinderen aan de slag te gaan, maar ik denk dat het een leuke insteek zou kunnen zijn voor een lessenreeks in de derde graad.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s